Συνέπεια στην Ασυνέπεια

Εδώ και ένα εξάμηνο η Ελλάδα είναι σαν τον ασθενή που είναι στην εντατική, μετά από τριπλό καρδιακό επεισόδιο και ζει με μηχανική υποστήριξη. Έχει ουσιαστικά χρεωκοπήσει, αλλά η τυπική χρεωκοπία έχει ανασταλεί προσωρινά χάρη στην παρέμβαση των πιστωτών της. Παρέμβαση η οποία της έδωσε τα απαραίτητα κεφάλαια ώστε να καλύψει βραχυπρόθεσμα τις δανειακές της υποχρεώσεις, με αντάλλαγμα όμως την εφαρμογή συγκεκριμένων αλλαγών και μεταρρυθμίσεων. 


Προφανώς η παρέμβαση δεν έγινε από αλτρουισμό, αλλά από καθαρό συμφέρον. Συγκεκριμένα για τη διασφάλιση του συμφέροντος του πιστωτή, ο οποίος θέλει να εξασφαλίσει την επιστροφή του κεφαλαίου που δανείζει. Στο πλαίσιο αυτό, δύο είναι οι κύριοι άξονες των απαιτήσεων που τέθηκαν: η δημιουργία ενός οικονομικού περιβάλλοντος το οποίο να υποστηρίζει την ανάπτυξη, και η αποκατάσταση της πρόσβασης της χώρας στις αγορές χρήματος. 


Ο στόχος της ανάπτυξης αποσκοπεί προφανώς στην αύξηση του μεγέθους της οικονομίας, τον περιορισμό του χρέους ως ποσοστού του ΑΕΠ και των εσόδων του κράτους από τη φορολογία, και την κάλυψη του κενού που αφήνει ο περιορισμός των εξόδων του κράτους, και άρα της συμμετοχής του στην οικονομική δραστηρίοτητα. Παράλληλα, η αποκατάσταση της πρόσβασης στις αγορές χρήματος είναι μονόδρομος, καθώς η εξυπηρέτηση του δημοσίου απαιτεί τη σύναψη νέων δανείων, με χαμηλά επιτόκια, που παρέχονται από πιστωτές που δεν διακινδυνεύουν να χάσουν τα λεφτά τους.


Τα μέτρα όμως που απαιτούνται για την υποστήριξη των στόχων αυτών εκτείνονται στο σύνολο της οικονομικής δραστηριότητας. Απαιτείται η αλλαγή του ασφαλιστικού συστήματος, η βελτίωση του φορολογικού μηχανισμού, ο περιορισμός της σπατάλης στο δημόσιο τομέα, η αποκοπή και πώληση σε ιδιώτες δραστηριοτήτων που δεν ανήκουν στο κράτος. Με δεδομένο το κρατικοκεντρικό μοντέλο ανάπτυξης που επικράτησε στην Ελλάδα τα τελευταία τριάντα χρόνια, είναι προφανές ότι τέτοιες αλλαγές θίγουν κεκτημένα και νοοτροπίες που είναι βαθιά ριζωμένες στη συνείδηση του μέσου πολίτη.


Όπως ήταν αναμενόμενο, οι κινήσεις αυτές προκάλεσαν αντιδράσεις. Αρχικά οι αντιδράσεις αυτές εκδηλώθηκαν δυναμικά. Πορείες και επαναλαμβανόμενες γενικές απεργίες απετέλεσαν τρόπο έκφρασης της οργής των πολιτών για την κατάσταση της χώρας. Η εκτροπή που είχαν οι μεγάλες πορείες όμως του Μαΐου, οδήγησαν στον περιορισμό του φαινομενου. Δεν εξέλιπαν όμως οι αιτίες της αντίδρασης, οι οποίες συνέχισαν να τρέφουν μία γενικότερη δυσθυμία, και αυξανόμενες δημιουργούν συνθήκες παρόμοιες με ηφαίστειο που ετοιμάζεται να εκραγεί.


Οι αντιδράσεις που παρατηρούνται προκύπτουν από την αδυναμία της κοινωνίας να αποδεχτεί την αναγκαιότητα των μεταρρυθμίσεων που απαιτούνται, αλλά και να αναλάβει μέρος της ευθύνης για ένα πρόβλημα για τη δημιουργία του οποίου θεωρεί ότι είναι άμοιρη ευθυνών. 


Κύριο αντικείμενο της αντίδρασης είναι τα μέτρα που λαμβάνονται για τον περιορισμό του ελλείματος, και τον έλεγχο των ρυθμών αύξησης του δημόσιου χρέους. Η εύκολη κριτική, η οποία ξεκινά συνήθως από την Αριστερά, αλλά βρίσκει οπαδούς σε όλο το πολιτικό φάσμα, αφορά την ανάγκη για αποπληρωμή των χρεών της χώρας προς τους πιστωτές της. Τα επιχειρήματα που προβάλλονται εστιάζουν στην απαίτηση για περικοπή δημοσίων δαπανών, η οποία πρέπει να γίνει σε τέτοιο βαθμό, ώστε επηρεάζει το σύνολο του κοινωνικού κράτους. Το γεγονός ότι οι περικοπές αυτές συνεπάγονται και μείωση μισθού για το ένα εκατομμύριο και πλέον υπαλλήλους του κυρίως και του ευρύτερου δημόσιου τομέα, δικαιολογεί την αποδοχή που βρίσκει η άποψη αυτή σε όλο τον πληθυσμό.


Ποια η πρόταση που αντιπαρατίθεται; Αντί να καταστρέψουμε τον κοινωνικό ιστό, επιβάλλοντας εξοντωτικές περικοπές σε μισθούς και περιορίζοντας τις δραστηριότητες του κράτους, ας ακυρώσουμε τις δανειακές μας υποχρεώσεις προς τους πιστωτές μας. 


Δε μου φαίνεται ότι είναι κατανοητή η σημασία της παύσης πληρωμών. Απόδειξη ότι απέναντι στην τωρινή στάση της Ελλάδας, αντιπαρατίθεται το παράδειγμα της Αργεντινής. 


Η Αργεντινή, κάτω από την πίεση χρονίων δομικών προβλημάτων της οικονομίας της, και το στραγγαλισμό των εξαγωγών της από την επιλογή σύνδεσης του Πέσο με το Δολλάριο, οδηγήθηκε το 2001 σε παύση πληρωμών. Την εξέλιξη αυτή ακολούθησε η κατά 2/3 υποτίμηση του νομίσματός της, με προφανείς συνέπειες για τις αποταμιεύσεις των ιδιωτών. Όσον αφορά το χρέος, η διαδικασία επαναδιαπραγμάτευσης ήταν μακρά και επίπονη, κράτησε μέχρι το 2006, μειώνοντας την αξία των εκκρεμών δανειακών υποχρεώσεων της χώρας, αλλά διατηρώντας το χρέος στο ίδιο περίπου ποσοστό του ΑΕΠ με τα προ της παύσης πληρωμών επίπεδα, καθώς στο ενδιάμεσο διάστημα το εθνικό προϊόν μειώθηκε εξ ίσου δραματικά. 


Δεν γίνεται επίσης καμία αναφορά στην κατάσταση που επικράτησε στην Αργεντινή το 2002, όπου, μετά τις μεγάλες αντιδράσεις του χειμώνα και την έξοδο από την αφορά η οικονομία κατέρρευσε, η ανεργία εκτινάχθηκε στα ύψη, οι μισθοί περιορίστηκαν και οι αποταμιεύσεις των πολιτών έχασαν την αξία τους. Ούτε στο γεγονός ότι η Αργεντινή μπόρεσε να δανειστεί και πάλι χρήματα από τις διεθνείς αγορές μόλις φέτος.


Όταν τον περασμένο Μάιο υπογράφτηκε το Μνημόνιο, δε δανειστήκαμε τόσο χρήματα, όσο χρόνο. Λίγο χρόνο (2-3 χρόνια) μέσα στον οποίο κάποιοι πιστεύουν ότι θα μπορέσουμε να διαμορφώσουμε το περιβάλλον που θα επιτρέψει την διαφυγή από το δρόμο που νομοτελειακά μας οδηγεί στην καταστροφή. Στη χώρα όμως όπου ο μπαταχτσής και ο κακοπληρωτής πάντα δικαιώνονται, είναι λογικό η θέση που προτάσει τη συνέπεια να αντιμετωπίζεται ως εξωπραγματική ή ακόμη και προδοτική.


Μάλλον χρειάζεται λίγη περσσότερη σκέψη για το ποιες είναι οι εναλλακτικές έναντι στο Μνημόνιο...