Ένοχος χωρίς ελαφρυντικά

Πηγαίνω λοιπόν σε κάποια δημόσια υπηρεσία. Απευθύνομαι σε έναν υπάλληλο, ο οποίος με υποδέχεται θεωρώντας ως δεδομένο ότι είμαι απατεώνας. Ευτυχώς συγκρατείται και δε φωνάζει αμέσως την αστυνομία, αλλά μου ζητάει να του παρουσιάσω μία σειρά από έγγραφα και δικαιολογητικά που υποστηρίζουν τυπικά τους όποιους ισχυρισμούς μου. Τα βλέπει (θεώρηση στην επίσημη ορολογία), και μένει ικανοποιημένος. Όχι φυσικά επειδή πείθεται για το αληθινό των ισχυρισμών μου, δεν τον ενδιαφέρει ποσώς το τι δηλώνω. Του αρκεί που έχει πλέον καλυφθεί απέναντι στην υπηρεσία του. Μπορεί χωρίς φόβο, και πάντα με τη δυνατότητα να δηλώσει την επιφύλαξή του, να συντάξει ένα έγγραφο, το οποίο ισχύει υπό όρους και για περιορισμένο μόνο διάστημα, και να μου επιτρέπει να αποχωρήσω ελεύθερος και ευτυχισμένος.

Φυσικά δεν υπάρχει καμία διαδικασία η οποία να ολοκληρώνεται σε ένα μόνο βήμα, οπότε το τρίπτυχο ψεκάστε, σκουπίστε, τελειώσατε επαναλαμβάνεται λίγες φορές ακόμη. Και κάθε επανάληψη απαιτεί μία "εργάσιμη" μέρα, η οποία αρχίζει κατά τις 9:00 και ολοκληρώνεται στις 13:30.


Και τι κερδίζει το κράτος από αυτή τη διαδικασία; Εξασφαλίζεται μήπως έναντι του απατεώνα; Υπάρχει ουσιαστικός έλεγχος όλων αυτών των δικαιολογητικών; Γιατί δεν μπορώ να χρησιμοποιήσω μία απλή υπεύθυνη δήλωση (με γνώση των συνεπειών που συνοδεύουν την αναφορά ψευδών στοιχείων) για να πω τα ίδια πράγματα που δηλώνονται από τα τόσα άχρηστα έγγραφα;


Η προκαταβολική αντιμετώπιση του πολίτη από τις Δημόσιες Υπηρεσίες ως ενόχου, έχει ως μόνο αποτέλεσμα την ταλαιπωρία των συνετών και συνεπών. Ο απατεώνας μπορεί να κάνει τη δουλειά του με την ίδια ευκολία, και όταν κληθεί να αντιμετωπίσει τις όποιες συνέπειες, θα βρει το παραθυράκι για να επωφεληθεί της επιείκιας του νόμου.


Αυτή είναι η γραφειοκρατία. Επιμονή στους τύπους, χωρίς ενδιαφέρον για την ουσία. Και κυρίως χαμένος χρόνος που χρησιμοποιείται για την λειτουργία ενός μηχανισμού που υπάρχει για να εξυπηρετεί την ίδια του την ύπαρξη.

Συνέπεια στην Ασυνέπεια

Εδώ και ένα εξάμηνο η Ελλάδα είναι σαν τον ασθενή που είναι στην εντατική, μετά από τριπλό καρδιακό επεισόδιο και ζει με μηχανική υποστήριξη. Έχει ουσιαστικά χρεωκοπήσει, αλλά η τυπική χρεωκοπία έχει ανασταλεί προσωρινά χάρη στην παρέμβαση των πιστωτών της. Παρέμβαση η οποία της έδωσε τα απαραίτητα κεφάλαια ώστε να καλύψει βραχυπρόθεσμα τις δανειακές της υποχρεώσεις, με αντάλλαγμα όμως την εφαρμογή συγκεκριμένων αλλαγών και μεταρρυθμίσεων. 


Προφανώς η παρέμβαση δεν έγινε από αλτρουισμό, αλλά από καθαρό συμφέρον. Συγκεκριμένα για τη διασφάλιση του συμφέροντος του πιστωτή, ο οποίος θέλει να εξασφαλίσει την επιστροφή του κεφαλαίου που δανείζει. Στο πλαίσιο αυτό, δύο είναι οι κύριοι άξονες των απαιτήσεων που τέθηκαν: η δημιουργία ενός οικονομικού περιβάλλοντος το οποίο να υποστηρίζει την ανάπτυξη, και η αποκατάσταση της πρόσβασης της χώρας στις αγορές χρήματος. 


Ο στόχος της ανάπτυξης αποσκοπεί προφανώς στην αύξηση του μεγέθους της οικονομίας, τον περιορισμό του χρέους ως ποσοστού του ΑΕΠ και των εσόδων του κράτους από τη φορολογία, και την κάλυψη του κενού που αφήνει ο περιορισμός των εξόδων του κράτους, και άρα της συμμετοχής του στην οικονομική δραστηρίοτητα. Παράλληλα, η αποκατάσταση της πρόσβασης στις αγορές χρήματος είναι μονόδρομος, καθώς η εξυπηρέτηση του δημοσίου απαιτεί τη σύναψη νέων δανείων, με χαμηλά επιτόκια, που παρέχονται από πιστωτές που δεν διακινδυνεύουν να χάσουν τα λεφτά τους.


Τα μέτρα όμως που απαιτούνται για την υποστήριξη των στόχων αυτών εκτείνονται στο σύνολο της οικονομικής δραστηριότητας. Απαιτείται η αλλαγή του ασφαλιστικού συστήματος, η βελτίωση του φορολογικού μηχανισμού, ο περιορισμός της σπατάλης στο δημόσιο τομέα, η αποκοπή και πώληση σε ιδιώτες δραστηριοτήτων που δεν ανήκουν στο κράτος. Με δεδομένο το κρατικοκεντρικό μοντέλο ανάπτυξης που επικράτησε στην Ελλάδα τα τελευταία τριάντα χρόνια, είναι προφανές ότι τέτοιες αλλαγές θίγουν κεκτημένα και νοοτροπίες που είναι βαθιά ριζωμένες στη συνείδηση του μέσου πολίτη.


Όπως ήταν αναμενόμενο, οι κινήσεις αυτές προκάλεσαν αντιδράσεις. Αρχικά οι αντιδράσεις αυτές εκδηλώθηκαν δυναμικά. Πορείες και επαναλαμβανόμενες γενικές απεργίες απετέλεσαν τρόπο έκφρασης της οργής των πολιτών για την κατάσταση της χώρας. Η εκτροπή που είχαν οι μεγάλες πορείες όμως του Μαΐου, οδήγησαν στον περιορισμό του φαινομενου. Δεν εξέλιπαν όμως οι αιτίες της αντίδρασης, οι οποίες συνέχισαν να τρέφουν μία γενικότερη δυσθυμία, και αυξανόμενες δημιουργούν συνθήκες παρόμοιες με ηφαίστειο που ετοιμάζεται να εκραγεί.


Οι αντιδράσεις που παρατηρούνται προκύπτουν από την αδυναμία της κοινωνίας να αποδεχτεί την αναγκαιότητα των μεταρρυθμίσεων που απαιτούνται, αλλά και να αναλάβει μέρος της ευθύνης για ένα πρόβλημα για τη δημιουργία του οποίου θεωρεί ότι είναι άμοιρη ευθυνών. 


Κύριο αντικείμενο της αντίδρασης είναι τα μέτρα που λαμβάνονται για τον περιορισμό του ελλείματος, και τον έλεγχο των ρυθμών αύξησης του δημόσιου χρέους. Η εύκολη κριτική, η οποία ξεκινά συνήθως από την Αριστερά, αλλά βρίσκει οπαδούς σε όλο το πολιτικό φάσμα, αφορά την ανάγκη για αποπληρωμή των χρεών της χώρας προς τους πιστωτές της. Τα επιχειρήματα που προβάλλονται εστιάζουν στην απαίτηση για περικοπή δημοσίων δαπανών, η οποία πρέπει να γίνει σε τέτοιο βαθμό, ώστε επηρεάζει το σύνολο του κοινωνικού κράτους. Το γεγονός ότι οι περικοπές αυτές συνεπάγονται και μείωση μισθού για το ένα εκατομμύριο και πλέον υπαλλήλους του κυρίως και του ευρύτερου δημόσιου τομέα, δικαιολογεί την αποδοχή που βρίσκει η άποψη αυτή σε όλο τον πληθυσμό.


Ποια η πρόταση που αντιπαρατίθεται; Αντί να καταστρέψουμε τον κοινωνικό ιστό, επιβάλλοντας εξοντωτικές περικοπές σε μισθούς και περιορίζοντας τις δραστηριότητες του κράτους, ας ακυρώσουμε τις δανειακές μας υποχρεώσεις προς τους πιστωτές μας. 


Δε μου φαίνεται ότι είναι κατανοητή η σημασία της παύσης πληρωμών. Απόδειξη ότι απέναντι στην τωρινή στάση της Ελλάδας, αντιπαρατίθεται το παράδειγμα της Αργεντινής. 


Η Αργεντινή, κάτω από την πίεση χρονίων δομικών προβλημάτων της οικονομίας της, και το στραγγαλισμό των εξαγωγών της από την επιλογή σύνδεσης του Πέσο με το Δολλάριο, οδηγήθηκε το 2001 σε παύση πληρωμών. Την εξέλιξη αυτή ακολούθησε η κατά 2/3 υποτίμηση του νομίσματός της, με προφανείς συνέπειες για τις αποταμιεύσεις των ιδιωτών. Όσον αφορά το χρέος, η διαδικασία επαναδιαπραγμάτευσης ήταν μακρά και επίπονη, κράτησε μέχρι το 2006, μειώνοντας την αξία των εκκρεμών δανειακών υποχρεώσεων της χώρας, αλλά διατηρώντας το χρέος στο ίδιο περίπου ποσοστό του ΑΕΠ με τα προ της παύσης πληρωμών επίπεδα, καθώς στο ενδιάμεσο διάστημα το εθνικό προϊόν μειώθηκε εξ ίσου δραματικά. 


Δεν γίνεται επίσης καμία αναφορά στην κατάσταση που επικράτησε στην Αργεντινή το 2002, όπου, μετά τις μεγάλες αντιδράσεις του χειμώνα και την έξοδο από την αφορά η οικονομία κατέρρευσε, η ανεργία εκτινάχθηκε στα ύψη, οι μισθοί περιορίστηκαν και οι αποταμιεύσεις των πολιτών έχασαν την αξία τους. Ούτε στο γεγονός ότι η Αργεντινή μπόρεσε να δανειστεί και πάλι χρήματα από τις διεθνείς αγορές μόλις φέτος.


Όταν τον περασμένο Μάιο υπογράφτηκε το Μνημόνιο, δε δανειστήκαμε τόσο χρήματα, όσο χρόνο. Λίγο χρόνο (2-3 χρόνια) μέσα στον οποίο κάποιοι πιστεύουν ότι θα μπορέσουμε να διαμορφώσουμε το περιβάλλον που θα επιτρέψει την διαφυγή από το δρόμο που νομοτελειακά μας οδηγεί στην καταστροφή. Στη χώρα όμως όπου ο μπαταχτσής και ο κακοπληρωτής πάντα δικαιώνονται, είναι λογικό η θέση που προτάσει τη συνέπεια να αντιμετωπίζεται ως εξωπραγματική ή ακόμη και προδοτική.


Μάλλον χρειάζεται λίγη περσσότερη σκέψη για το ποιες είναι οι εναλλακτικές έναντι στο Μνημόνιο...

Θεσμοί και Καταχρήσεις

Μιλούσα τις προάλλες με γνωστό μου, δημόσιο υπάλληλο σε υπηρεσία του ΥΠΑΝ. Βασικό θέμα της συζήτησης η κατάσταση στις δημόσιες υπηρεσίες, με παραδείγματα που αντλούσε από τη δική του δουλειά. Κύριο παράπονο η υποστελέχωση και οι χαμηλές αμοιβές. Αιτήματα με τα οποία ίσως να συμφωνούσε κάποιος, αν δεν τοποθετούνταν στο εξής πλαίσιο:

• Υποστελέχωση: Oι υπηρεσίες υποστελεχώνονται, διότι έχουν πάψει να υπάρχουν οι συμβασιούχοι και οι άνθρωποι των STAGE. Οι ανάγκες που κάλυπταν: διεκπεραίωση ενδοϋπηρεσιακών γραφειοκρατικών διαδικασιών και γραμματειακή υποστήριξη. Ξαφνικά οι μόνιμοι υπάλληλοι αναγκάζονται να πάνε μόνοι τους να βγάλουν φωτοτυπίες και να παίρνουν αριθμό πρωτοκόλλου.
• Χαμηλές Αμοιβές: Κόπηκαν επιδόματα και τα όποια εναπομείνοντα φορολογούνται πλέον αυτοτελώς. Αποτέλεσμα ο περιορισμός της συνολικής αμοιβής. Σε κάθε περίπτωση, ο μισθός παραμένει βέβαια πάνω από τον αγοραίο μισθό στον ιδιωτικό τομέα.

Η γκρίνια μάλιστα συνεχίστηκε ως εξής: 

"Υπογράφω αποφάσεις που φέρουν ευθύνη, και μου κόψαν το επίδομα ευθύνης. Δουλεύω και πληρώνομαι τα ίδια με αυτούς που σε άλλες υπηρεσίες δεν κάνουν τίποτε. Συνεπώς θα σταματήσω να κάνω τη δουλειά μου, και ελπίζω να με μεταφέρουν σε υπηρεσία όπου θα κάθομαι και θα περνάω την ώρα μου. Να με απολύσουν δεν μπορούν, οπότε ας με φάνε στη μάπα."

Όποτε έρχομαι αντιμέτωπος με τέτοιες θέσεις, γίνομαι έξω φρενών. Ο θεσμός της μονιμότητας στο Δημόσιο, δημιουργήθηκε προκειμένου να εξασφαλιστούν οι υπάλληλοι ώστε να ασκούν τα καθήκοντά τους απερίσπαστοι από τις όποιες πολιτικές πιέσεις. Το νομικό πλαίσιο μέσα στο οποίο λειτουργεί ο δημόσιος υπάλληλος είναι τέτοιο που του εξασφαλίζει την πλήρη ασυλία, εφ' όσον λειτουργεί με γνώμονα το δημόσιο συμφέρον. Η κατάχρηση της προστασίας αυτής από υπαλλήλους οι οποίοι καταλήγουν να κάνουν λευκή απεργία επειδή δεν είναι ευχαριστημένοι με τη μισθολογική τους εξέλιξη και τις απαιτήσεις της εργασίας τους, είναι απαράδεκτη.

Για να μην παρεξηγούμαστε, ας ξεκαθαρίσω τη θέση μου:

• θεωρώ ότι όλοι οι υπάλληλοι του Δημόσιου Τομέα πρέπει να είναι μόνιμοι
• θεωρώ ότι όλες οι λειτουργίες του Δημόσιου Τομέα πρέπει να εξυπηρετούνται από Δημόσιες Υπηρεσίες, στελεχωμενές από Δημοσίους Υπαλλήλους
• θεωρώ ότι βασικές λειτουργίες του Κράτους, όπως η Παιδεία, η Υγεία, η Ασφάλεια και η Άμυνα πρέπει να καλύπτονται υποχρεωτικά από τις αρμόδιες Δημόσιες Υπηρεσίες, η όποια ιδιωτική δραστηριότητα στους τομείς αυτούς είναι επικουρική

Σε συνθήκες κατάρρευσης, ο Δημόσιος Τομέας, με τα όποια προβλήματά του, παραμένει μία όαση ασφάλειας και σιγουριάς. Δεν υπάρχει ούτε φόβος απόλυσης, ούτε κίνδυνος αιφνιδίου κλεισίματος της όποιας υπηρεσίας. Συμπεριφορές σαν την παραπάνω, εκλαμβάνονται από όσους αναγκάζονται να εργάζονται και να επιχειρούν στον ιδιωτικό τομέα ως αλλαζονικές και προκλητικές. Η κατάχρηση από κάποιους της προστασίας που τους παρέχει η μονιμότητα, μόνο αποτέλεσμα έχει την σταδιακή υποβάθμιση του θεσμού, και την παροχή επιχειρημάτων σε όποιους καταφέρονται εναντίον του.